Đến hẹn lại lên, Tết Hàn thực là dịp người dân Việt đặt bánh trôi, bánh chay về làm mâm lễ cúng gia tiên, sau đó quây quần thưởng thức cùng gia đình.
Cũng chính bởi vậy mà mới đây, trên mạng xã hội xôn xao câu chuyện nhầm lẫn giữa bánh trôi và bánh chay. Theo đó, một cư dân mạng chia sẻ việc đặt 3 đĩa bánh trôi về ăn Tết Hàn thực, nhưng lúc nhận được mới "té ngửa" vì đó là 3 cốc bánh chay.
Tuy nhiên, khi khiếu nại với chủ cửa hàng bán online, người này vẫn một mực khẳng định đó là bánh trôi, và việc giao hàng không hề sai.
Trên thực tế, trước nay có rất nhiều người nhầm lẫn, khó phân biệt giữa bánh trôi và bánh chay. Ngoài ra, còn một loại bánh khác tương tự là bánh trôi tàu.
Bánh trôi và bánh chay là 2 loại bánh truyền thống có từ lâu đời của nền ẩm thực Việt. Theo sách "Ẩm thực Việt Nam và thế giới" của tiến sĩ Nguyễn Thị Diệu Thảo, bánh trôi thường được ăn vào Tết Hàn thực, lấy cảm hứng từ truyền thuyết "trăm trứng nở trăm con" trong tích Con Rồng Cháu Tiên của Việt Nam.
Theo đó, bánh trôi (còn gọi là bánh trôi nước, chè trôi nước), được làm từ bộ gạo và bột nếp. Bánh được nặn tròn, bên ngoài là lớp bột mỏng, đường kính khoảng 2cm, nhân bên trong thường được làm bằng đường phên, cắt thành hạt nhỏ.
Bánh sau khi vo tròn được thả vào nồi nước sôi, đun đến khi nổi lên mặt nước thì vớt ra, có thể rửa qua nước lạnh để bánh không bị dính. Sau đó, xếp bánh ra đĩa, rắc thêm mè rang, dừa nạo... lên bánh để đẹp mắt, tăng thêm hương vị. Bánh trôi thường được ăn kèm với nước đường đun sền sệt cùng với lát gừng và đậu phộng.
Khác với bánh trôi, bánh chay có kích cỡ to hơn, thường bằng quả trứng gà. Bánh được làm từ bột nếp nặn thành viên tròn, không có nhân. Ở một số nơi, người ta làm nhân bánh chay bằng đậu xanh nấu chín, giã nhuyễn rồi trộn với đường.
Viên bánh chay sau khi vo tròn sẽ ấn dẹt một chút. Luộc bánh với nước sôi, đến khi bánh nổi lên thì múc ra bát. Bánh chay thường được chan ngập trong nước đường gừng, thêm vào đậu xanh nấu chín cho đẹp mắt. Ngoài ra, khi ăn bánh chay còn có thể cho thêm dừa nạo, đậu phộng để tăng hương vị.
Cuối cùng, bánh trôi tàu được làm từ bột nếp, nặn thành viên tròn như bánh chay. Nhân bánh được làm bằng vừng đen.
Bánh được luộc trong nước sôi đến khi nổi lên là chín. Bánh trôi tàu cũng ăn cùng nước đường gừng hoặc nước gừng như bánh chay, nhưng không thể thiếu đậu phộng và dừa nạo trong bát bánh.
Ngày nay, tùy vào từng địa phương, vùng miền mà cách làm bánh trôi, bánh chay và bánh trôi tàu có nhiều thay đổi. Cũng có một số nơi, người ta làm bánh trôi, bánh trôi tàu nhân mặn.
Tuy nhiên, bát bánh truyền thống, nguyên vị vẫn được nhiều thực khách săn tìm trong ngày Tết Hàn thực 3.3 âm lịch hàng năm.
